Oleh Editor Sabah Media

Kita menggunakan kecerdasan buatan hampir setiap hari. Kita meminta AI menulis, menganalisis dokumen, mencari maklumat dan membantu membuat keputusan. Kerajaan, institusi kewangan dan syarikat pula semakin pantas mengintegrasikan AI ke dalam operasi mereka.

Namun, ada satu soalan yang jarang ditanya: siapakah sebenarnya yang mengawal AI yang kita gunakan?

Dalam satu kupasan mengenai kedaulatan AI, Pendakwah Teknologi mengemukakan satu kemungkinan yang wajar direnungkan:

“Katakanlah satu hari nanti, syarikat yang bagi kepada kita servis AI itu tiba-tiba kata, mulai hari ini Malaysia dah tak boleh guna servis AI ini. Apa yang akan jadi kepada sistem kita?”

Soalan ini mungkin kedengaran terlalu dramatik. Namun, dunia sudah beberapa kali menyaksikan perkhidmatan digital utama mengalami gangguan serentak. Akses kepada teknologi juga boleh berubah disebabkan keputusan syarikat, dasar kerajaan asing, konflik perdagangan ataupun ketegangan geopolitik.

Jika ChatGPT, Gemini, Claude dan perkhidmatan AI utama dunia tidak dapat digunakan, walaupun hanya untuk satu tempoh, apakah Malaysia masih boleh menjalankan sistem yang telah dibina di atas teknologi tersebut?

Pelayan berada di Malaysia, tetapi siapa yang mengawalnya?

Malaysia sedang menerima pelaburan pusat data bernilai berbilion ringgit. Perkembangan ini penting kerana negara memerlukan kuasa pengkomputeran yang besar untuk menyokong ekonomi digital dan penggunaan AI.

Tetapi kewujudan pusat data di Malaysia belum tentu bermakna teknologi di dalamnya berada di bawah kawalan Malaysia.

Seperti yang diingatkan oleh Pendakwah Teknologi:

“Lokasi server itu satu cerita. Siapa yang mengawal infrastruktur itu pula satu cerita lain.”

Sebuah pusat data mungkin dibina di Johor atau lokasi lain dalam negara. Namun, cip pemprosesannya mungkin datang dari Amerika Syarikat, perisiannya dikawal syarikat asing, model AI yang digunakan dibangunkan di luar negara dan penyelenggaraannya masih memerlukan pakar luar.

Malaysia mungkin menyediakan tanah, elektrik, air dan bangunan. Tetapi jika teknologi, kepakaran dan nilai intelektualnya dimiliki pihak lain, kita perlu bertanya sama ada kita sedang membina keupayaan AI negara atau sekadar menyediakan tempat untuk AI milik orang lain beroperasi.

Inilah cabaran sebenar kedaulatan AI.

Kedaulatan bukan bermaksud membuat semuanya sendiri

Kedaulatan AI tidak bermakna Malaysia mesti menghasilkan sendiri setiap cip, pelayan, pusat data, sistem awan dan model AI.

Pendakwah Teknologi menyifatkan pendekatan yang lebih realistik sebagai kedaulatan hibrid. Malaysia boleh terus menggunakan teknologi global, tetapi perlu memahami bahagian mana yang strategik dan mesti berada dalam kawalan negara.

“Kita tidak semestinya kena buat semua benda itu sendiri. Yang paling penting, kita kena tahu bahagian mana yang kita perlu kawal dan bahagian mana yang kita sanggup bergantung kepada orang lain.”

Persoalannya bukan sama ada Malaysia boleh bebas sepenuhnya daripada teknologi luar. Itu mungkin tidak realistik dalam dunia yang saling bergantung.

Persoalannya ialah sama ada kita mempunyai pilihan apabila berlaku gangguan. Adakah kita boleh memindahkan sistem kepada penyedia lain? Adakah data penting negara kekal selamat? Adakah kita mempunyai jurutera tempatan yang mampu mengendalikan teknologi tersebut? Adakah operasi penting boleh diteruskan tanpa menunggu pihak luar?

Kalau begitu, apa yang Malaysia ada?

Malaysia sebenarnya tidak bermula daripada kosong.

Kita mempunyai infrastruktur semikonduktor yang telah lama berkembang. Kita sedang membina lebih banyak pusat data dan kapasiti pengkomputeran. Kerajaan juga telah memperkenalkan pelbagai inisiatif berkaitan AI, pembangunan bakat, tadbir urus dan infrastruktur awan berdaulat.

Pada peringkat model pula, beberapa syarikat tempatan telah mula membangunkan model AI yang lebih dekat dengan bahasa dan konteks Malaysia.

Salah satu daripadanya ialah YTL AI Labs melalui pembangunan ILMU, sebuah model bahasa besar tempatan. ILMU dibangunkan untuk memahami Bahasa Melayu, percampuran bahasa seperti Manglish serta cara masyarakat Malaysia berkomunikasi.

Penyebutan YTL dan ILMU di sini bukan untuk mengangkat satu syarikat sebagai jawapan kepada seluruh persoalan kedaulatan AI negara. Satu syarikat tidak boleh dan tidak sepatutnya memikul keseluruhan tanggungjawab tersebut.

Sebaliknya, ILMU ialah contoh bahawa Malaysia boleh mula menguasai sebahagian daripada rantaian AI—daripada infrastruktur pengkomputeran dan pusat data, kepada pembangunan model tempatan, kemudian kepada penggunaan dalam aplikasi sebenar seperti Ryt Bank.

Mengapa model tempatan diperlukan?

Kita mungkin bertanya: jika model antarabangsa sudah begitu hebat, mengapa Malaysia masih perlu membangunkan model sendiri?

Jawapannya bukan kerana kita mahu berlumba menghasilkan model paling besar.

Model AI yang hebat dalam bahasa Inggeris tidak semestinya memahami dokumen Bahasa Melayu dengan ketepatan yang sama. Ia juga belum tentu memahami dialek, percampuran bahasa, sensitiviti budaya atau konteks pentadbiran dan kehidupan masyarakat Malaysia.

Nilai ILMU dan model tempatan lain bukan semata-mata pada saiz atau keupayaannya menandingi model global. Nilainya terletak pada kebolehan memenuhi keperluan khusus negara.

Model tempatan juga memberikan Malaysia lebih banyak ruang untuk menentukan cara teknologi itu disesuaikan, diuji dan digunakan. Namun, kewujudan model sahaja belum memadai.

Tanpa data Bahasa Melayu yang berkualiti, kuasa pengkomputeran yang mencukupi dan tenaga pakar tempatan, sebuah model tidak akan berkembang menjadi keupayaan negara yang sebenar.

Data lebih penting daripada bangunan

Malaysia boleh membina banyak pusat data dan membeli GPU tercanggih. Tetapi tanpa data yang baik, kita tidak akan menghasilkan AI yang benar-benar berguna.

Pendakwah Teknologi mengingatkan:

“Kalau tidak ada data yang baik, kita tidak boleh menghasilkan AI yang berguna.”

Malaysia memerlukan korpus Bahasa Melayu yang bersih, tersusun dan mewakili realiti masyarakat. Bahan daripada institusi bahasa, arkib berita, universiti, dokumen kerajaan, rakaman dan sumber ilmu tempatan perlu dipelihara serta diproses dengan betul.

Jika model tempatan hanya dilatih menggunakan data yang dikutip secara rawak daripada internet, kita mungkin mendapat data yang banyak tetapi turut mewarisi maklumat palsu, bahasa kasar, kesalahan bahasa dan pelbagai bentuk bias.

Kedaulatan AI bukan hanya tentang memiliki mesin. Ia juga tentang menjaga pengetahuan, bahasa dan data negara.

Pengguna AI tidak sama dengan pembina AI

Satu lagi cabaran besar ialah bakat.

Malaysia boleh melatih jutaan orang menggunakan chatbot. Tetapi kebolehan menggunakan AI tidak sama dengan kebolehan membina, melatih, menguji, melindungi dan menyelenggara sistem AI.

“Melatih berjuta-juta rakyat Malaysia supaya pandai menggunakan Gemini, ChatGPT atau Copilot tidak sama seperti melatih tenaga pakar yang tahu membuat AI.”

Pelaburan pusat data dan AI mesti datang bersama pemindahan ilmu. Jurutera tempatan perlu diberikan peluang untuk belajar dan terlibat dalam kerja bernilai tinggi. Universiti, syarikat pemula dan vendor tempatan juga perlu memperoleh akses kepada ekosistem tersebut.

Jika sistem rosak dan kita masih perlu menunggu pakar luar, kebergantungan kita belum banyak berubah.

Kejayaan inisiatif seperti YTL AI Labs dan ILMU akhirnya tidak harus dinilai melalui kecanggihan model semata-mata. Ia perlu dinilai melalui jumlah bakat tempatan yang dibangunkan, ilmu yang dipindahkan serta manfaat yang diterima oleh kerajaan, industri dan rakyat.

Cabaran untuk kita semua

Kedaulatan AI bukan projek satu syarikat atau satu kementerian. Ia juga bukan slogan untuk menolak semua teknologi asing.

Ia ialah usaha untuk memastikan Malaysia tidak menyerahkan sepenuhnya data, bahasa, pengetahuan, infrastruktur dan keupayaan membuat keputusan kepada pihak luar.

Kita masih memerlukan kerjasama antarabangsa. Kita masih memerlukan teknologi global. Tetapi pada masa yang sama, kita perlu membina pilihan sendiri.

ILMU ialah salah satu permulaan. Infrastruktur tempatan ialah satu lagi permulaan. Pembangunan bakat, data Bahasa Melayu yang berkualiti, tadbir urus dan aplikasi tempatan pula ialah bahagian-bahagian lain yang mesti bergerak bersama.

Jangan kita terlalu cepat menganggap setiap pusat data sebagai bukti kedaulatan. Jangan juga terlalu mudah memperlekeh model tempatan hanya kerana ia belum menandingi model terbesar dunia.

Sebaliknya, tanyakan soalan yang lebih sukar: adakah semua usaha ini benar-benar membina kemampuan Malaysia?

Jika suatu hari AI utama dunia terhenti serentak, apakah yang masih kita ada? Siapakah yang mampu mengendalikannya? Dan berapa lama negara kita boleh terus berfungsi?

Semoga persoalan ini membuka fikiran kita semua.

AI bukan lagi sekadar alat untuk memudahkan kerja. Ia semakin menjadi sebahagian daripada infrastruktur negara. Oleh itu, kita perlu melihatnya dengan fikiran yang terbuka, bukan melalui sentimen terhadap mana-mana syarikat, tetapi melalui kepentingan jangka panjang Malaysia.

Kita tidak perlu takut kepada teknologi asing kerana bakat tempatan kita tidak ada kurangnya malanh kita wajib memastikan bahawa apabila dunia berubah, Malaysia masih mempunyai pilihan, kemampuan dan suara untuk menentukan masa depannya sendiri.

Barulah kita boleh terus laung Merdeka !! Merdeka !! Merdeka !!