KOTA KINABALU: Kerajaan Persekutuan berulang kali memberi jaminan tidak akan merayu hak Sabah terhadap peruntukan khas 40 peratus, namun Memorandum Rayuan yang difailkan baru-baru ini menunjukkan sebaliknya.

Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) dilantik, Datuk Roger Chin berkata rayuan itu tidak mempertikaikan formula matematik 40 peratus, tetapi menyasarkan penemuan undang-undang dan perintah mahkamah yang memberi kuasa dan kesan kepada hak tersebut.

“Secara praktikalnya, Kerajaan meminta Mahkamah Rayuan untuk mengetepikan penemuan bahawa Sabah dibayar kurang selama beberapa dekad, bahawa pembayaran kurang adalah menyalahi undang-undang, bahawa kuasa perlembagaan telah disalahgunakan, bahawa Kerajaan mesti bertanggungjawab atas apa yang terhutang, dan bahawa pelanggaran itu mesti diperbetulkan dalam tempoh yang jelas dan boleh dikuatkuasakan.

“Dengan cara ini, kedudukan menjadi jelas. Hak dibenarkan wujud, tetapi akibat daripada melanggar hak itu dicabar. Ini bukan sekadar nuansa teknikal, tetapi teras rayuan ini,” katanya dalam satu kenyataan hari ini.

Menurut Roger, hak Perlembagaan tidak menjadi nyata hanya kerana ia diiktiraf wujud. Ia menjadi nyata apabila undang-undang mengiktiraf pelanggaran, membatalkan tindakan tidak sah, dan menghendaki pihak bertanggungjawab mengganti kerugian. Mahkamah Tinggi telah melakukannya.

Bagaimanapun Memorandum Rayuan yang difailkan menunjukkan cubaan mengekalkan hak itu secara teori, sambil menghapuskan kesan undang-undang yang sepatutnya menjadikannya berkesan.

Roger menjelaskan Mahkamah Tinggi mengenal pasti ‘Lost Years’ iaitu tempoh 48 tahun dari 1974 hingga 2021 di mana Perlembagaan mewajibkan semakan berkala terhadap peruntukan khas Sabah di bawah Perkara 112D, tetapi tiada semakan sah dilakukan.

Mahkamah Tinggi mendapati Sabah tidak menerima peruntukan 40 peratus yang dikira mengikut Perlembagaan selama hampir setengah abad, dan memutuskan tanggungjawab perlembagaan telah dilanggar.

“Ia adalah perkara yang menjadi pusat penghakiman dan kini menjadi fokus rayuan Kerajaan Persekutuan,” kata Roger yang juga merupakan bekas presiden Sabah Law Society (SLS).

Roger berkata perhatian awam sebelum ini banyak tertumpu kepada notis rayuan, tetapi Memorandum Rayuan mendedahkan skop sebenar cabaran itu.

“Memorandum Rayuan berbeza. Ia menerangkan, secara substansif, apa yang sebenar-benar dipertikaikan oleh pemohon dan mengapa. Ia juga adalah dokumen yang menunjukkan skop sebenar dan niat rayuan. Ia menunjukkan apa yang sebenarnya diminta Kerajaan Persekutuan daripada Mahkamah Rayuan untuk dibatalkan,” katanya.

Beliau menegaskan bahawa Mahkamah Tinggi telah melangkaui sekadar pengisytiharan, dengan memerintahkan pampasan Perlembagaan, pengiraan jumlah yang terhutang, dan proses semakan yang sah serta terikat masa.

“Inilah yang memberikan kekuatan kepada penghakiman itu. Ia menukar janji Perlembagaan yang lama diabaikan menjadi kewajipan yang boleh dikuatkuasakan,” katanya.

Roger menegaskan, jika rayuan berjaya, Sabah mungkin akan ditinggalkan dengan hak Perlembagaan yang hanya wujud di atas kertas.

“Sabah akan ditinggalkan dengan hak Perlembagaan yang wujud di atas kertas tetapi tiada mekanisme berkesan untuk menjadikannya bermakna,” katanya.

Beliau menegaskan bahawa isu ini bukan hanya mengenai menuntut hak masa lalu, tetapi juga tentang bagaimana peruntukan 40 peratus Sabah akan dilindungi oleh undang-undang Perlembagaan pada masa hadapan, atau kembali bergantung kepada rundingan politik.